بسم الله الرحمن الرحيم

تضادِ فکر و فرهنگ توحیدی با بردگی و زیر سلطگی

هدف اصلیِ بعثتِ توحيدیِ اسلام همانا تبعیت از قوانین الله و بوجود آمدن نظم و نظام توحیدی و به تبع آن ظهور جامعۀ توحیدی و حاکمیت توحیدی و روابط توحیدی است، وضعی که منتهی به زوال و اِمحای شرک و بت پرستی و برچیده شدن بساط اربابان متفرقه ای می شود که بشریت را به اسارت و بندگی خود درآورده و افراد و جوامع بشری را مسلوب الإراده نموده اند؛ و بالفعل خدایان بشر و طاغوتیان نالایق و اَصنام تحمیلی بر روی زمین گشته اند، پدیدۀ شومی که مُنعکس کنندۀ نظم و نظام ارباب - رعیتی و بیانگر وضعیت و روابط صنمی و بت پرستانه است. اینست که بعثت توحیدی دنبال بازگرداندن حاکمیت الله (برقراری نظام توحیدی - تک معبودی) بر روی زمین، و آزادسازی بشریت از سلطۀ اربابان متفرقه (نظام بت پرستی و صَنَمی) بوده و هست؛ هدف بنیادینی که نابودیِ بردگی، آزادی ارادۀ بشری، نظم و روابط توحيدى، و تحقق عدالت همه جانبه، مَحصول و پیامدهای آن خواهد بود، امری که وصول بدان مایۀ رضایت الله و موجب امنیت و آسایش بشری و عامل اُخوَّت و تعاون در میان بنی آدم می گردد. و اصولِ آزادیبخش و عدالت گستر و اُخوَّت زای فکر و فرهنگ توحيدى و زائل کنندۀ بردگى و زير سلطگى بدین قرار است:

الف - تَوحید و اِمحای روابط ارباب - رعیّتی

اساس تفکر و عقیده اسلامی توحید - لا اله الا الله است، اساس و بنیانی که تنها در سایۀ آزادی بشریت از سلطۀ ارباب متفرقۀ شرک و استبداد و مادیت جامۀ عمل می پوشد و از بینش و نگرشِ محض خارج می گردد. و اصلا معنای توحید یعنی آزادی از غیر الله! و رها کردن اربابان متفرقه و بتهای مطلق شده ای که نقد ناپذیر و خطر آفرین گردیده! و در چنین فضایی ماهیت غیر واقعی پیدا کرده اند؛ و بدین صورت از معنا و مُسمّای خود تهی شده اند. و طبعا جهالت و بی خبری بشری و یا استضعاف و زیر سلطگی؛ بُت و وضعیتِ بُت پرستانه را بوجود می آورند، و آیات ۳۹ و ۴۰ از سورۀ یوسف در راستای اثبات همین حقیقت قرار دارند و قضیه را چنین تبیین می کنند: أَ أَرْبَابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ؟! مَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِهِ إِلَّا أَسْمَاءً سَمَّيْتُمُوهَا أَنْتُمْ وَ آبَاؤُكُمْ، مَا أَنْزَلَ اللَّهُ بِهَا مِنْ سُلْطَانٍ (یـوسف - ۴۰ و ۳۹): ای مُشرکینِ بُت پرست! آیا خدایان مُختلف و بتهای مطلق شده بهترند؛ یا الله که یکتا و مسلط است؟! آنهایی که به غیر از الله عبادت و اطاعت می کنید؛ اَسمای بی مُسمّی و بلامعنایی هستند که شما و پدرانتان جعل کرده اید؛ و در این رابطه دلیل و برهانی از طرف الله نازل نشده است. همچنین قرآنِ مُنزَل در آیۀ دیگری و با یک نِدای صریح و خطاب به کسانی که حد اقل در اسم و رسم اهل توحید و تک مصدری هستند، پیام توحید و آزادی از سلطۀ اربابان متفرقه را اینچنین اعلام و ابلاغ می دارد: قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَىٰ كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَ بَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَ لَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَ لَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ (آل عمران - ۶۴): ای رسول توحید و آزادی، به منسوبان مکاتب توحيدى اعلام نما که بياييد بسوى عقيدهٴ توحيد، که بين ما و شما مشترک است، و آن اينکه جز الله را عبادت ﴿اطاعت مطلق﴾ نکنيم، و در خلق خلقت و اطاعت مطلق و صفات بلاحدود شريکى براى الله قائل نشويم، و بعضى از ما آقاى بعضى ديگر نشوند. همانطورکه از نص این آيۀ کلیدی پيداست، تحقق اين پیام سلطۀ انسان بر انسان را بکلى محو و نابود میسازد، کما اينکه ادامۀ وضع شرک آميز، نافى و ناقض منهج توحیدی است. بدیهی است که وضع موجود مبنى برسلطهٴ انسان بر انسان است، و تا وقتى بعضى انسانها بر بعضى ديگر تسلط داشته باشند (همانند سلطۀ نظامهاى استبدادى بر جوامع بشرى، سلطۀ اَثرِیاء بر فقراء، سلطۀ مردان بر زنان، و يا تبديل بعضى انسانها به مال و کالای اقتصادی و جنسی، که شکل علنی تر نظام سلطه است) و بجاى رابطهٴ اَخَوى و شورايى و استدلالى، رابطۀ عَبد و مَعبود و جَبّار و مَجبور برقرار و حاکم باشد، بشريت روى عدالت و سعادت بخود نخواهد ديد و آيۀ فوق الذکر عقيم و ذهنى باقى خواهد ماند. اينست که در فکر و فرهنگ توحيدى، سلطه گرى و سلطه پذيرى در اَشکال مختلفِ بردگى و استبدادى و استثمارى بکلى مرفوض و مردود هستند و عین شرک و بُت پرستی محسوب می شوند. علاوه بر اینها آيۀ ديگرى که با صراحت تمام عبادت و اطاعتِ مطلق و سلطه و حُکـم مِن دونِ الله را نفى می کند و توحيد عبادى و اُلوهى را به الله رب العالمین منحصر می سازد بدين قرار است: مَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِهِ إِلَّا أَسْمَاءً سَمَّيْتُمُوهَا أَنْتُمْ وَ آبَاؤُكُمْ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ بِهَا مِنْ سُلْطَانٍ، إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ أَمَرَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ ذَٰلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ (يوسف - ۴۰): آنهایی که به غیر از الله عبادت و اطاعت می کنید؛ اَسمـای بی مُسمّی و بلامعنایی هستند که شما و پدرانتان جعل کرده اید؛ و در این رابطه دلیل و برهانی از طرف الله نازل نشده است. حکم و امرى جز حکم و امر الله مقبــوليت و مشــروعيت ندارد، امـر شده است که غير از الله عبـادت و اطـاعت مطلق نشود، اينست دين مُحکــم و پايــدار. بله؛ اينهم مــوضع ديگرى از کــلام ربّ العالمين، که با قاطِعانه ترین ادبیات بُت ها و اصنام تحمیلی و مطلق شده را مردود و حُکـم و امـر را به الله و قوانین توحیدی منحصر می نماید؛ و اطاعت از غير الله و از قوانین شرک آمیز و سلطه گرانه و نژادپرستانه و مبنی بر جنسیت را باطل و آنها را غیر قابل قبول اعلام می دارد. و طبعا این همان توحیدِ عبادت یعنی حَصرِ  حُکم و امر به وحی مُنزَل و به قوانینی است که اهداف توحیدی را در زمان و مکان تبیین و پیگیری میکنند. پس در دين توحيدى اسلام، سلطۀ انسان بر انسان؛ و بدتر از آن نظام بردگى (که در آن انسانها ملک و مال يکديگر! می شوند) چگونه ممکن می شود؟؟!! بله؛ حُکم و امر مطلقۀ غیر الله باطل و مردود است، و انسانها باید تنها با فهم اجتهادى و در سايۀ قناعت استدلالى از همنوعان خود و از رؤسا و رهبران خود اطاعت نمایند، و بعد از الله نباید از کسى اطاعتِ تعبدى و غیر استدلالی بکنند؛ کاری که محتاج آزادی و رشد یافتگی است. اما وقتی کسى برده و مملوک میشود و حتى اختیار جسم خود را هم از دست می دهد (جسمی که عامل همۀ عملکردهاست!) چگونه می تواند مُسلِم و مُطيع الله باشد و در محدودۀ قوانین توحیدی حرکت و زندگی نماید؟!! چنين چيزى ممکن نيست. بنابر اين، بردگى نه تنها شرک و بت پرستی، بلکه قلۀ آن و نهایت آنست، و در تضاد کامل با تک خدايى و نظام توحيدى است. و باید دانست که حتی لفظ عبادت و عبودیت هم از وضعیت و روابط بردگی بین انسانها اخذ شده است، پدیدۀ شوم و ذلت باری که در فکر و فرهنگ توحیدی، منحصر به رابطۀ بین خالق و مخلوق می باشد.

ب - تکریم و گرامی داشتِ نسل بشر

زوال و اِمحای نظام ارباب - رعیتی زمانی امکان پذیر می شود که نسل بشری تقدیر و تکریم و مورد احترام و اهتمام قرار گیرد، و پایمال شدن حقوق اساسی و اولیۀ انسانها و جوامع بشری قبیح و زشت و تحمل ناشدنی جلوه کند و ضمیر و وجدان را مُعَذّب و دردمند نماید. اینست که لازمۀ تحقق نظام توحیدی و انسانگری توحیدی و محو نظام ارباب - رعیتی، همانا در تکریم و گرامیداشت بشریت و مراعات حقوق بدیهی و بلامناقشۀ اوست. در این رابطه قرآن مُنزَل من البدایه و در دورانی که خلقت بشر هنوز در مرحلۀ طرح و مشیت الهی بوده، شأن و مقام بشری را چنین اعلام می دارد: وَ إِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً (بقره - ٣٠): و آنگاه که خالق شما به ملائکه گفت: همانا من روى زمين خليفه و جانشينى قرار می دهم، تا آیات و قوانین و سنن توحیدی را حمل و جاری نماید. و این همان مقام خلیفة اللهی بشر است؛ و آنگاه آیا بالاتر از مقام و موقعیت خلیفة اللهی و جانشینی خالق عالم بر روی زمین، چیز بالاتری هم قابل تصور است؟! همچنین در ادامۀ تبیین مقام و موقعیت بشر و در شأن و جایگاه او قرآن مُنزَل در آیۀ دیگری بدین صورت روشنگری می نماید: وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ أَبَىٰ وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ (بقره - ۳۴): و آنگاه به ملائکه اعلام داشتیم که آدم را مورد تکریم و احترام قرار دهید، و آنها نیز چنین کردند جز ابلیس! که سرکشی کرد و استکبار ورزید و جزو کافران گشت. بدیهی است که شأن ملائکه از موضع توحیدی اسلام بسیار عالی و رفیع میباشد، چرا که ملائکه هم مأموران خالق و رابط بین او مخلوقات هستند، و هم در حد اعلی مطیع و فرمانبر الله می باشند. با وجود این، الله به ملائکه دستور می دهد که آدم را مورد تکریم و احترام قرار دهند و از او قدردانی نمایند. و از این مهمتر اعلام کفر و طغیان ابلیس بنابر احترام و تکریم بشر و تکبر و احساس برتری بر مقام و موقعیت انسان! اینست جایگاه و موقعیت بشر در فکر و فرهنگ توحیدی اسلام. بعد از آن و در میدان زندگانی بشر و در تاریخ پر پیچ و خم او موضع توحیدی اسلام به صراحت اینطور بیان شده است: وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ وَ حَمَلْنَاهُمْ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ رَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَىٰ كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِيلًا (اِسراء -٧٠): و به تاکيد ما نسل انسان را تکريم و گرامى داشتيم و آنها را در خشکى و دريا حمل و حمايت نموديم و آنها را از خوراکيهاى خوب و پاکیزه رزق و روزى بخشیدیم و آنها را بر بیشتر مخلوقاتى که خلق کرديم تفضيل و برترى دادیم. حال بايد گفت: آيا کسى میتواند مُدعى احترام و تقدس نسبت به الله ربُّ العالمین باشد، اما در رابطه با افضل مخلوقاتش آخرين حد بى احترامى را روا بدارد؟! همان مخلوقی که قرار است بار دینداری و قوانین توحیدی را بر روی زمین حمل نماید؛ و روحِ الله خمیرمایه وجودی اش را تشکیل میدهد: فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَ نَفَخْتُ فِيهِ مِن رُّوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ (ص - ۷۲): وقتی که خلقت بشر را آماده و تمام کردم و از روح خود در او دمیدم، بدنبالش ملائکه سجدۀ احترام در حق او بجا آوردند. و مگر ممکن است که کسى عبدِ الله باشد و در مقابل خالق خود شکرگذاری نماید، اما اَفضلِ مخلوقات را و موجودی که به تصريح قرآن در اَحسَن تقويم خلق شده! و همچنین حامل روح الله است، سلب اراده و خوار و ذليل نماید و برايش احترامى قائل نشود؟! به تأکید چنين تعاملی با چنین موجود شريفی (که اينهمه محل توجه و احترام ربُّ العالمين است) در فکر و فرهنگ توحيدی جایی ندارد و ناممکن می باشد، و بدین ترتیب، سلب حقوق الهى از بشرِ بى گناه حرام مُطلق بحساب می آید. به بیان دیگر، بى احترامى و سلب اراده از بشر (از هر بشری) و تحتِ سلطه قرار دادن و برده گرداندن او به مثابۀ زیرپا نهادن حُرمت و قدسیت خالق همۀ بشریت میباشد. و رفتار زشت و مسلوب کننده و محروم کننده با بشریت و با این افضل مخلوقات تنها شايستۀ اهلِ کفر و اِلحاد و ماديت است؛ همان کسانی که نه تنها معتقد به خالق و آفریدگاری و ملتزم به تکلیف و آخرتی نیستند، بلکه نسل انسان را نوعی حیوان! و از جمله شاخه ای از میمونها!! قلمداد می کنند؛ و ارزشهای انسانی و اخلاقی شان زیر فشار غرایز طبیعی محو و نابود شده است. آری؛ اصلا معنا و ارزش نسل بشری (قبل از هر چیزی) در این اصل نهفته است که او خلیفة الله بر روی زمین است، و الله رب العالمین با توجه به برتری نوع انسان بر اکثر مخلوقات او را در کرۀ ارض جانشین خـود کرده و ملائکه را مأمور به سجـده (اعتـراف و تواضع) در برابر آدم به نشانۀ بزرگی او نموده است. پس در دین تــوحیدی و انسانی اسلام، نسل بشر خليفه الله و جانشين رب العالمين بر روى زمين است، همان بشری که خالقش او را اَفضل مخلوقات قرار داده است، و کما اینکه او را در بهترين شکل خلق و با روح خودش مُجَهز و او را مُستعدِ انسانِ خداگونه کرده است (جهت بیرون آمدن از ماهیت ابلیسی و شیطانی)؛ تا جایی که نسل بشر چنـان وضعی پیدا نموده که الله به ملائکه اش دستور میدهد که در برابر اين اَفضل مخلوقات و اين جانشين الهی روی زمين خاضع گردیده و به برترى و افضلیت او اعتراف کنند. لازم بذکر است که مسئلۀ خلافت اللهی بشر دو وجه دارد: یکی اینکه جنس بشر بعنوان خلیفة الله عَلَم و اعلام می شود، کاری که مورد اعتراض ملائکه قرار می گیرد و نسل بشر را اهل فساد و خونریزی تلقی می کنند. اما الله رب البشر به اعتراض آنها جواب رد داده و اعلام میدارد که من چیزهایی می دانم که شما نمی دانید (رَدی که ناشی از تعلیم و تربیت پذیری بشر و زمینه های صالح شدن و متقی شدن اوست - توضیحاتی نسبت به قضیۀ خلافت بشر در اسلام). وجه دوم خلیفة اللهی بشر مُختص صالحان و متقیان است، بدین معنا که تنها کسانی میتوانند حامل قوانین توحیدی و مُستحق مقام خلیفة اللهی در زمین باشند که صالح و متقی گردند و اهل حق و عدالت بحساب آیند، زیرا این آنها هستند که در ابعاد مختلفِ زندگی خداگونه می شوند و در زندگی فردی و اجتماعی و در میدان حاکمیت و حکمیت، حق و عدالت را عملی می سازند. و آیۀ ۵۵ از سورۀ نور بیانگر این وجه از خلیفة اللهی است: وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُم فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ: الله به ايمانداران و صالحانِ شما وعده داده که آنها را حتماً در زمين به خلافت و جانشينی برساند (حاکم و صاحب امر نمايد)، همانطور که در گذشته آنها را به خلافت و جانشینی رساند. حال با توجه بدین مُسلَّمات؛ چگونه میتوان این موجود مُنتخب و برگزيده را پايمال! و بدون توجه به مفاهیم توحیدی او را زیر سلطه قرار داد! و در وضعی قاسى و استبدادى اراده و کرامتش را سلب! و جسم و جانش را به پول و مالی بی اختیار و ذلیل! تبدیل نمود؛ اما در همان حال از مُسلمانى و روابط توحيدى حرف زد؟! چنين چيزى امکان ندارد.

 

ج - صاحب کار و عمل خویش بودن

هر کسی صاحب کار و عمل خویش؛ و ما وَرای آن بر او حرام است. و این یک اصل توحیدی و اسلامی است، اصلی که در همه جای قرآن رویش تأکید شده است، و از جمله آیات ۳۹ و ۴۰ سورۀ نجم آن را چنین منعکس کرده اند: وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَىٰ، وَ أَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرَىٰ: براى انسان نصیبی نيست جز آنچه با کار و سعی خود به دست مى آورد (نتیجۀ سعی و تلاش هر کسی برای شخص خودش می باشد)، و بعد حاصل سعی و تلاش هرکسی قابل رؤیت و محترم خواهد بود. بله؛ اين آيه اصل را بر کار و تلاش قرار میدهد و غیر آن را نفی میکند؛ و بعدا حاصل کار و تلاش را برسمیت میشناسد و آن را محترم می شمارد. به عبارت دیگر، این آیه در همان حال که استثمار و بهره کشی از ديگران را نفى میکند (استثمار و بهره کشیِ که پايۀ بردگى و زير سلطگى است) به صراحت اعلام میدارد که هر فردی صاحب نتيجۀ کار و تلاش خود میباشد و نمیتوان چنین حق مسلمی را از کسى سلب نمود. همچنین آیۀ ۳۲ از سورۀ نساء در همین راستا بوده و در جهت اثبات حق مالکیت بر ما اِکتَسَبَ قرار دارد و مسئله را چنین تبیین می کند: وَ لَا تَتَمَنَّوْا مَا فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ بَعْضَكُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبُوا وَ لِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبْنَ: آرزوی فضل و دارایی که الله بر بعضی از شما بخشیده ننمایید؛ چرا که مردان از کار و اکتساب خود بهره می برند؛ همانطور که زنان از کار و اکتساب خود بهره مند میشوند، و این بدین معناست که تمَنّا و آرزو بیجا و بیخود بوده و هر کسی که میخواهد صاحب مال و ثروت گردد (بجای تمَنّا و آرزوی بیهوده) باید سعی و تلاش نماید. و طبعا با اختصاص نتیجۀ کار و تلاش به صاحبانش احترام و تکریم بشریت و همچنین اراده و آزادی او تکمیل خواهد شد و اثری از بردگی و زیر سلطگی و مسئله ای به نام ظالم و مظلوم باقی نخواهد ماند. و طبعا آن وقت است که میتوان از استقلال فردی و عدم وابستگی و بی نیازی او صحبت نمود و زمینه های توحیدی و تک معبودی را فراهم شده تصور کرد. از اینها که بگذریم اصلا باید گفت: منشاء روابط بردگی و مسئلۀ سلطه گری استفـادۀ نامشروع از کار دیگران و تصاحب ثرَوات خدا دادی و عمومی و بیرون آوردنش از دست عامۀ مردم و انحصاری کردن آنهاست؛ انحصاراتی که به نوبۀ خود قدرتِ برده داران و سلطه گران را افزایش داده و در توسعۀ قدرت و ثروت نامشروع و در راستای سرکوبگری و خفه سازیِ مردمانِ مستضعف مورد استفاده قرار می گیرد. و این در حالی است که الله رب العالمین در آیات متعددی تصریح نموده که نِعمات روی زمین برای همۀ مردم خلق شده و از آن کل بشریت است و اختصاصا برای کسی خلق نشده اند. و باید دانست که تصاحب  کار و تلاش و زحَمات دیگران ظلمی است که هرگز با عدالت توحیدی و اسلامی سازگاری ندارد، بگذریم از اینکه حکمت بعثت رسولان به صراحت تحقق عدالت اعلام گردیده است، و منظور از عدالت نیز اینست که هرکسی صاحب حق و حقوق باشد و به حق و حقوق خود برسد، چیزی که مخالف آن ظلم و تجاوز نامیده میشود، و آیۀ ۲۵ از سورۀ حدید این قضیۀ اساسی را چنین بیان کرده است: لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ: همانا رسولان خود را همراه با بینات و براهین روشن فرستادیم؛ و همراه آنها کتاب و میزان (قوانین و حدود الله) نازل کردیم؛ تا مردم بر اساس عدالت و حق مداری قیام کنند. و اما اگر مال و ثروتِ مادی خاص بوده و بعدی از نتیجۀ کار و عمل را منعکس می سازد، خودِ کار و عمل چند بعدی است؛ و شامل همۀ ابعاد مادی و علمی و فرهنگی و هنری و..... است. و با دقت در آیات فوق الذکر، در اوَلی ذاتِ عمل در همۀ ابعادش مورد تـوجه واقع شده و حـاصل آن را مختص صاحبانش قرار داده است، اما در آیۀ دوم، کار و اکتساب مُشخصا وجهۀ اقتصادی دارد و در واقع مثالی از نتیجۀ کار وتلاش بحساب می آید، و طبعا در اینجا نیز صاحبان کسب و کار مالک و همه کاره اعلام شده اند. و اما قرآن مُنیر در آیات دیگری از جمله آیۀ ۲۹ از سورۀ نساء محصول اقتصادی کار (مال و ثروت) را رأسا مطرح کرده و از تصاحب و استفادۀ بناحق و بدون معامله و رضایت را حرام و ممنوع اعلام داشته است، و نص آیه چنین است: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً عَنْ تَرَاضٍ مِنْكُمْ وَ لَا تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا (نساء - ۲۹): ای کسانی که مؤمن و مسلمان شده اید؛ درمیان خودتان اموال یکدیگر را بناحق نخورید؛ مگر از راه تجارت و معاملۀ رضایتبخش؛ و با تخطی از این اصل خود را به هلاکت نیندازید؛ و به تأکید الله نسبت به شما رحیم و بسیار بخشنده است. بله رحیم و بسیار بخشنده است؛ اما وقتی که اهل توحید و التزام باشیم؛ و با قــرار گرفتن در میدانهای شرک و بُت پرستی و پرداختن به حرامخواری و اِرتکاب اَعمال ضد بشری خود را به هلاکت نیندازیم.

نتیجۀ مُسلَّمۀ اصولِ فوق الذکر

١- در فکر و فرهنگ توحیدی اسلام، نوع بشر موظف است که تنها عبد و سرسپردۀ ربّ و خالق خود باشد؛ و تنها او را بصورت مُطلق و بلاحدود اطاعت و پیروی کند، و بعدا در میدان قوانین ناشناختۀ زندگی راه توکل و اعتماد بر الله را در پیش بگیرد و تنها بر او توکل و اعتماد مطلق نماید. و این یعنی توحیدِ الوهیت و عبادت و توحید در اطاعت و تبعیت، روشی که در عین امر به عبادت و اطاعت و اعتمادِ مطلق بر الله؛ عبادت و اطاعت و اعتماد مطلق بر غير الله را بکلی نفی و نهی می کند؛ و سلطه و حاکميت غير الله را مردود و آن را شرک و بت پرستی تلقی می نماید، زيرا تحت سلطگى و  بی ارادگی بشر (بردگى) علاوه بر مظالم و مفاسد متعاقبه و ضد بشرى بودنش، در تضاد با خواست و ارادۀ الله است. و اين پديدهٴ ضد بشرى و ضد توحيدى به مثابۀ عقيم کردن جوهرۀ انسانيت و سلـب ارادۀ انسانها و خنثى سازى رسالتِ رسولان است.

٢- اساس تـوحيد و اسلامیت، آزادی بشر از سلطۀ یکدیگر و خاصتا آزادی از چنگال ارباب متفرقه و حکام مطلقه و تحرير بردگان و عبور از اين عقبۀ ضد توحيدى و ضد بشرى؛ و حرکت بسوی فکر و فرهنگ تک معبودی و تک اربابی و حاکميت الله بر همۀ انسانهاست. و به صورت بدیهی، بدون آزادى انسانها از يوغ برده داران و مستبدين سياسى و اجتماعى و خانوادگى، تـوحيد و اسلاميت متحقق و عملی نخواهد شد و آیاتِ قرآن ذهنی و خیالی باقی خواهند ماند. و با توجه به اینکه آزادی بشریت و عبور از وضع شــرک آمیز و بت پرستانه و رسیدن به توحید و اسلامیت یک ضرورت و امر الهی است؛ در نتیجه چاره ای جز تقبل این تحول و طی کردن این مسیر برای نسل انسان و جوامع بشری وجود ندارد. بنابر این، باید به آزادی و روابط تـوحیدی رسید؛ و گرنه در وضع و روابط شرک آمیز و چند خدايى بازندۀ دنیا و آخرت خواهیم بود؛ کما اینکه بیشتر بشریت تا حال چنین بوده است. و مهمترین مُشخصۀ روابط و فرهنگ توحیدی اُخوَّت و مَشورت است، مُشخصه ای که منعکس کنندۀ اصول توحيدى استقلال و آزادى و زمینه ساز برابرى و روابط توحیدی و خلاصه شدن در حکم و حاکميت الله است.

٣- بردگى و زير سلطگىِ انسانها در تضاد با اصلُ الاصولِ توحید و عبودیت الله و در ضدیت با خليفة اللهى و برگزيدگى و کرامت بشری و نافی روابط توحيدی و اسلامی است، چرا که: اولا وقتی بشر تحت امر و زیر سلطۀ غیر الله قرار میگیرد؛ نه تنها اصل توحید و عبودیتِ الله خنثی میشود؛ بلکه امر و حاکمیت انسانها به غیر الله و به ارباب متفرقه منتقل می گردد و آنها جایگزین نامشروع و تحمیلی الله و خدایان زمینی و بتهای معروف میشوند. ثانیا خليفة اللهى و برگزيدگى و کرامت بشری، خواست و ارادۀ الله است، و اين واقعيت در آيات قرآن صراحتا بيان شده است، و در این میدان توحیدی همه چيز با توجه به خليفة اللهى و برگزيدگى و کرامت انسان ارزيابى میشود؛ خواست و اراده ای که با بردگی و زیر سلطگی بشر کلا پایمال می گردد. ثالثا در ادبيات توحيدى اسلام هر ارباب و سلطه گرى يک خدا و یک بُت (صَنَم) تلقى می شود، و در چنين وضعیتی؛ که اربابان و خدایان متضاد و متعدد آن را تصرف کرده و روابط سلطه گرانه پدید آورده اند (بجای اخوت و مشورت و روابط توحیدی) بجز شرک و بت پرستی چیزی وجود نخواهد داشت، وضعیتی که در فکر و فرهنگ توحيدى عظیمترین جُرم و اِنحراف بحساب می آید، و توحید و اسلامیت برای زوال چنین وضعیتی ظاهر شده است. لازم بذکر است که بُت (صَنَم) یعنی آنچه و آنکه بجای الله! قرار می گیرد و مثل او مقدس و غیر قابل نقد و همانند او اطاعت و پیروی می شود؛ و از آن موجودی غیر مسئول و غیر پاسخگو در می آید. و بُت پرست (صَنَمی - مُشرک) کسی است که از دایرۀ توحید و تک خدایی خارج و نسبت به مِن دونِ الله دچار ظنیات و توَهُّمات و خُرافات می گردد، و از قوانین توحیدی که شامل وحی تشریعی و تکوینی است غفلت می نماید.

۴- حاصل کار و فعاليتِ افراد و انسانهی زير سلطه و بيگارى بردگان براى سلطه گران و برده داران بکلی حرام و ممنوع الإستفاده است، چرا که: وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَىٰ، وَ أَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرَىٰ (نجم - ۳۹ و ۴۰): براى انسان نصیبی نيست جز آنچه با کار و سعی خود به دست مى آورد (نتیجۀ سعی و تلاش هر کسی برای شخص خودش می باشد)، و بعد حاصل سعی و تلاش هرکسی قابل رؤیت و محترم خواهد بود. البته این آیه نمی گوید که افراد انسانی برای دیگران و برای خانواده و اجتماع خیر و بهره ای نداشته باشند؛ بلکه تأکیدش روی عدم مسلوبیت انسانها از نتیجۀ سعی و کار خویش و عدم غصب و ضایع شدن حقوق است؛ و گرنه هر کسی بنابر اختیار و آمادگی خود می تواند همۀ وجودش جهاد و فـداکاری شود و نزد الله جزو اَکرَمین گردد و این آیه را متحقق سازد: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَ مِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ (بقره - ۲۶۷): ای کسانی که مؤمن و مسلمان شده اید؛ از اموال حلالی که کسب می کنید؛ و از مواهب طبیعی که برایتان مُهیا کرده ایم انفاق و بخشش داشته باشید، امری که تحقق آن مُحتاج نظم و نظام و تدوین قوانین خاصی می باشد، و بدون رهبری و سازماندهی چیزی به اجراء در نمی آید. بنابر این، در دین توحیدی اسلام (که دین حق و حقیقت و نافی ظلم و هتک حرمت و غصب حقوق انسانهاست)، بردگی و زیر سلطگی نه تنها جایی ندارد؛ بلکه پدیده ای ضد توحیدی و مظهر شرک و بت پرستی محسوب میشود.

۵- بنابر نص قـرآن (نساء - ۲۵) مُجازات بردگان به علت وضعیت غیر عادی و با توجه به زير سلطه بودنشان نصف مجازات انسان آزاد است؛ چرا که انسانِ برده و زير سلطه فاقد اراده و اختيار و به تبع آن فاقد رشد و علم کافی است. و اصلا انسانهاى زیر سلطه (اعم از سلطۀ جسمی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و........) فی الواقع شبه انسان! بحساب می آیند، و در چنین وضعیتی زمینۀ بروز استعدادهای انسانی و خدا دادی را از دست می دهند؛ بدین معنا که: از انسانهای زیر سلطه و مسلوب الاراده، استعداد انسان بودن و ارادۀ انسانى (که خالق عالَم به آنها اعطاء نموده) سلب می شود. و همین است که چنين انسانهايى فاقد موضع مستقل، فاقد دوست و دشمن، و فاقد رأى و نظر هستند و همه چيزشان وابسته به آقا و بالاسرشان است. بله، هدف اصلی دين توحيد و بعثت توحیدی اسلامی، همانا حل و انحلال اُمُّ المَصائبِ بشر يعنى اسارت و زير سلطگى بشر و اوج آن يعنى بردگى و مملوک شدن انسانهاست. اين مصيبت عُظمى در ادبيات توحيدى اسلام شرک و چند خدایی ناميده می شود؛ وضعی که در تضاد صریح با توحيد و کرامت بشرى و برگزيدگى انسان است. زیرا واقع شدن یک انسان در بردگى و زير سلطگى! و تابع و مطیعِ من دون الله گشتن، به معناى خوار و ذليل شدن يک روح الهى و خنثى شدن يک ارادۀ گزینشی خالق است. اینست که آزادی و اراده مندی اساس انسانیت و انسان بودن است، کمااینکه توحید و تک اربابی اساس اسلامیت و روابط اسلامی است.

سازمان موحدين آزاديخواه ايران

۲۰ محرم ۱۴۲۷ - ۳۰ بهمن ۱۳۸۴